Dampopen of dampdicht?

Dampopen of damdicht bouwen; je komt ermee in aanraking als je de ambitie hebt om je woning niet met stenen wanden en vloeren op te bouwen maar hout als bouwmateriaal te gebruiken.

Allereerst de vraag: waarom willen we in hout bouwen?
Bouwen in hout heeft wat ons betreft de toekomst. Je bouwt lichter (minder transport, lichtere fundering), je bouwt hol (mogelijkheid om in de holtes te isoleren/met gelijke wanddikte een hogere isolatiewaarde te halen) en je bouwt met een materiaal dat weer aangroeit en als grondstof dus niet eindig is.

Maar dan: dampopen of dampdicht?
Bouwen met hout vereist dat je goed nadenkt over onder andere de vochthuishouding in de constructie. Vocht (o.a. leefvocht van binnen) mag zich niet ophopen in de constructie, dan kan het hout immers gaan rotten en wordt de isolatie nat dus minder goed isolerend. Er zijn twee manieren waarop je hiervoor kunt zorgen, dampopen en dampdicht bouwen.

Dampopen betekent kort gezegd dat je materialen toepast die de eigenschap hebben waterdamp op te nemen en weer af te geven, waardoor overtollig leefvocht in de woning de kans krijgt door de constructie naar buiten kan treden. Door de opbouw van de constructie van binnen naar buiten steeds 'damopener' te maken is de richting van het vochttransport automatisch naar buiten. Er worden geen folies toegepast of folies die dampopen genoeg zijn.

Bij dampdicht bouwen hoeft niet de hele constructie te bestaan uit ademende, organische materialen en kunnen materialen als PIR of PUR-isolatie, steen- of glaswol, etc worden gebruikt. Deze materialen hebben vaak een hogere isolatiewaarde. Maar vocht mag onder geen beding in de constructie komen, het kan immers niet opgenomen en weer afgestaan (gebufferd) worden door de materialen. Er worden bij dit principe folies gebruikt om het geheel volledig dampdicht te maken. Leefvocht in de binnenlucht kan niet via de buitenwanden of het dak worden afgevoerd en moet dus via een andere weg naar buiten worden getransporteerd, bijv. door het ventilatiesysteem,  roosters of te openen ramen (deze laatste twee zorgen dan weer voor warmtelekken maar daarover later meer).

Wij kiezen voor dampopen bouwen omdat wij denken dat dit een minder kwetsbaar principe is (geen folies, niet per se een 'leidingspouw' voor de elektra aan de binnenzijde nodig, wat scheelt in de kosten) en omdat wij er zeker van willen zijn dat het leefvocht in de woning ook op een natuurlijke wijze afgevoerd kan worden. En bovendien omdat wij bij de bijbehorende natuurlijke bouwmaterialen het juiste gevoel hebben!

Als isolatie worden cellulose (gerecycled en behandeld krantenpapier) en houtvezelplaat gebruikt. Beide materialen zijn  onaantrekkelijk voor ongedierte.

Op zoek naar het juiste gevelmateriaal

Tijdens onze zoektocht naar een passend gevelmateriaal kwamen we al snel bij Belgische projecten in metselwerk uit. Moderne architectuur in België is vaak eenvoudig van vorm, maar met veel aandacht voor materiaal en detail uitgevoerd, dingen waar we voor onze woning ook naar zoeken. Het metselwerk van bijvoorbeeld de Rabbit Hole in Gaasbeek (Lensass Architects) en van de woning in Hove (zie fotogalerij, Maan Architecten) vonden wij schitterend, hier speelt de baksteen een hoofdrol in de architectuur. 

Diep doorgestreken voegwerk kennen we natuurlijk al in Nederland, maar wat betreft het metselen met dunbedmortel, het lijmen van baksteen, het in verstek uitvoeren van metselwerkhoeken en het aan beugels ophangen van rollagen boven kozijnopeningen zijn de Belgen naar ons idee al een stuk verder.

Via het project in Hove kwamen we bij de Linea 3016, een handgebakken baksteen van steenfabriek Van de Moortel uit Belgie. Dit is een lange, relatief diepe steen met zachte rode en bruine tinten. Een andere optie komt uit Nederland, van steenfabriek Vogelensangh in Deest. Dit is juist een veel dramatischer steen, met diep rode en oranje tinten. 

Het wordt een lastige keuze!

Foto's van onze metselwerk-excursie naar België. Links een gevel met Vogelensangh-stenen (vrijstaande woning in aanbouw De Pinte) en rechts een gevel met Linea 3016 steen van Van de Moortel (woning in Hove).

Een duurzame schuurwoning!

Nu we hebben bepaald hoe we willen wonen in het huis wordt het tijd dat we "onze neus eens naar buiten steken". Hoe gaat ons huis eruit zien?

Met de vorm, de architectuur, de materialen en de klimaatbeheersing van het huis willen we laten zien wat onze ideeën zijn over modern wonen. Het moet een duurzaam huis worden en een gebouw dat past in de omgeving. We formuleerden de volgende uitgangspunten:

1. Compacte schuurvorm: deze compacte vorm heeft een zeer gunstige verhouding tussen geveloppervlak en inhoud, hierdoor blijven de energieverliezen zo klein mogelijk en de bouwkosten laag.
2. Goed geïsoleerde gevels met zo weinig mogelijk ramen aan de noordzijde om warmteverliezen te beperken; grotere glasvlakken aan de zuidzijde voor het binnenhalen van passieve zonwarmte. Grote overstekken om de hoge zon in de zomer te weren maar de lager staande zon in de overige seizoenen toe te laten.
3. Het moet een trots huis worden en de materialen moeten onderhoudsarm zijn.

We zijn hierna aan de slag gegaan met de geveltekeningen, doorsnedes, een 3d-model (o.a. zonnestudie om te bepalen hoe groot de overstekken moesten worden) en de details van het huis. Ook stapten we in de auto om het golfplaten dak van een andere schuurwoning te bekijken (waar we spontaan werden ontvangen en rondgeleid!). En Maarten bouwde een 3d-model en een maquette.

Still van het 3d-model waarin we de bezonning hebben onderzocht en de gevelindeling hebben bepaald.

Ontwerp: de plattegrond (begane grond)

Nu de situering op de kavel en de vorm van onze woning bekend is, wordt het tijd de plattegrond verder uit te werken! We zijn begonnen met onze wensen op papier te zetten (een Programma van Eisen in architectentaal :). Een zo open en licht mogelijk huis is ons eerste uitgangspunt. Omdat we beiden veel thuis werken/studeren moeten de ruimtes wel afgesloten kunnen worden. Grote schuifwanden lijken ons daarom ideaal.  

We vinden het belangrijk dat de tuin bereikbaar is zonder de woonkamer en het liefst ook de keuken te hoeven doorkruisen. In ons huidige huis is dit niet zo, en dit brengt af en toe onrust en viezigheid met zich mee (bijvoorbeeld als je even snel naar de wc moet als je in de tuin aan het werk bent :). Een ruime lichte gang die de woning doorkruist zorgt hiervoor. Het huis krijgt op deze manier ook meteen een mooie binnenkomer met een prachtig uitzicht op het Reestdal!

De plattegrond van de begane grond.

Ontwerp: het huis op de kavel

Met behulp van een variantenstudie hebben we onderzocht op welke manier de woning op de kavel geplaatst kan worden. Het werd ons al snel duidelijk dat we de woning als een lange balk in oost-westelijke richting op de kavel wilden situeren; met de lange zijde richting het zuiden (en de andere lange zijde richting het noorden). Hierdoor genieten we straks vanuit elke ruimte van het mooie uitzicht en kunnen we 'mee-wonen' met de baan van de zon.

De situatietekening

Kavel gevonden!

Het is zover, we gaan ons eigen huis bouwen! Al een tijdje keken we in omgeving Meppel/Zwolle naar huizen, maar vonden tot dusver niet waarnaar we op zoek waren. Totdat we tegen de kavels in het plan Dunningen in De Wijk aanliepen! We werden verliefd op het plekje en bij de loting in juni dit jaar waren we een van de eersten die een kavel mochten kiezen. Wat ons betreft kan het niet beter: de kavel is vrij gelegen, de dorpskern is om de hoek, de achtertuin ligt volledig op de zon en we hebben straks een waanzinnige view op het Reestdal.

Het uitzicht vanaf de kavel richting het Reestdal.